Column door: Mare

Ode of Dood aan de letterzetter

Velen van jullie zullen inmiddels wel hebben gehoord, gelezen of ervaren wat voor een veldslag de letterzetter aanricht onder naaldbomen.
Ik heb dit helaas ervaren in mijn bostuin in Norg.

De letterzetter is een snuitkever van amper een halve cm lang. Het is een polygame casanova die zich tegoed doet aan schors van verzwakte naaldbomen zoals de fijnspar. Zijn lijf is glanzend roodbruin tot zwart en bedekt met geelbruine haren.

Letterzetters leven in een gangenstelsel onder de boomschors en vooral de vraatsporen verraden hun aanwezigheid.
Zie je bruingeel boormeel op de stam? Zie je dat de bomen verkleuren en hun naalden verliezen? Zie je dat de bast eraf valt en daaronder een artistiek gangenstelsel te zien is? Dan is het zeker: de letterzetter vermoordt de boom. Daar zijn alleen de spechten blij mee, ze zijn nu volop te zien in mijn bostuin, zowel de grote bonte als de zwarte en soms de groene. Ze hakken erop los en de stukken schors vliegen in het rond.

De naam letterzetter verwijst naar de sporen van de vraat: het gangenpatroon lijkt op letters of regels in een boek.
De letterzetters zit met ongeveer 30.000 andere soortgenoten in een boom.

De letterzetter eet zich vet aan verzwakte naaldbomen vooral de fijnspar maar ook de lariks, douglasspar en zilverspar. Zodra hij zijn tanden in een spar zet, is de boom meestal ten dode opgeschreven. Vooral fijnsparren zijn gevoelig en dan met name bomen die door storm, langdurige droogte, vernatting door heel veel regen (klimaatverandering) zijn verzwakt, moeten eraan geloven.

Normaal houden de gezonde bomen met hun harsafzetting de letterzetter onder controle. Bij verzwakte bomen is de harsafzetting onvoldoende en slaat de moordenaar toe. In een paar weken tijd heeft hij de boom ten gronde gericht. Onvoorstelbaar.
Complete naaldbossen in Duitsland (Harz en Eiffel), in Nederland (Gelderland, Limburg, Drenthe en op veel meer plekken) en in heel veel Europese landen zijn verdwenen. De moordenaar is nog lang niet klaar en ook andere soorten liggen al op de loer zoals dennenscheerder, schimmels e.d. die door de klimaatverandering hun werk kunnen doen.

Waarom doet de letterzetter zijn gruwelijk werk?

Het is altijd hetzelfde liedje: de liefde!
De mannetjes boren een weg door de schors om paringskamers te maken. Daar verspreiden ze een chemische stof die vrouwtjes aantrekt. Het mannetje paart met verschillende partners die zich vervolgens een weg vreten onder de schors.
Zij maken de vertikale gangen waar ze tientallen eitjes leggen. Na een dikke week komen de witte larven eruit en die hebben honger, proppen zich vol en maken gangen die horizontaal op de “moedergang” lopen.
Deze gangenstelsels hinderen de sapstroom en vernietigen de boom.
Na 6 weken zijn ze volwassen en boren zich een tunnel door de boomschors naar buiten en daar gaan ze op zoek naar een nieuwe verzwakte spar.

Elk jaar tussen april en oktober brengen letterzetters 2 a 3 nieuwe generaties voort. Hoe langer en warmer de zomers, hoe groter het succes.

Er is niets te doen om een aangetaste boom te redden of letterzetters uit te roeien.
De bomen zo snel mogelijk weghalen is de enige optie. Maar in ons georganiseerde landje kost het aanvragen van een kapvergunning zoveel tijd dat de kever zich al volop heeft kunnen verspreiden.
Ons klimaat is zo veranderd en we hebben de natuur zo verstoord dat het evenwicht verdwenen is en de letterzetter ruimschoots kans heeft om onze naaldbossen te vernietigen.
En wat volgt?

Mare